Bệnh sốt rét là một bệnh miền nhiệt đới do ký sinh trùng sốt rét gây ra. Ký sinh trùng này do muỗi đòn sóc (anopheles) truyền vào người. Bệnh này được biết từ lâu và đã có nhiều nghiên cứu để đề phòng và chữa trị, nhưng bệnh sốt rét vẫn chưa hoàn toàn bị tiêu diệt và hiện nay hàng năm trên thế giới có khoảng một triệu người chết vì sốt rét, không kể đến những người bệnh kinh niên sức khoẻ kém sút. Các biện pháp đối phó với bệnh sốt rét đã trải qua nhiều giai đoạn, từ chuyện ngăn ngừa muỗi đốt bằng màn (mùng), xử dụng các thuốc chống côn trùng bôi vào người, và giết muỗi đòn sóc bằng các thuốc diệt côn trùng, mà DDT là một thứ thuốc rất hiệu quả. Giữa thập niên 50 tại Việt nam, sự xử dụng thuốc diệt muỗi DDT ở Việt Nam Cộng hoà đã làm giảm hẳn số trường hợp bệnh và tử vong vì sốt rét. Tuy nhiên, sau một thời gian ngắn thì DDT không được dùng nữa vì có những tác dụng độc hại lên người. Về mặt trị liệu, đã từ lâu người ta biết thuốc quinine có hiệu quả, nhưng đã có hiện tượng ký sinh trùng kháng thuốc. Các loại thuốc mới cũng chỉ hữu ích một thời gian, vì thế, bệnh sốt rét đã không thể nào bị tiêu diệt.

Loại thuốc mới nhất và hiệu quả hiện nay artemesinine cũng đã có chỉ dấu kháng thuốc, qua những cảnh báo của cơ quan sức khoẻ thế giới (WHO, world health organization) từ năm 2006 và gần đây thì các nghiên cứu riêng rẽ của các bác sĩ Mỹ và Anh cũng đều đi đến kết luận như vậy. Tại Mỹ, các bác sĩ đã nhận thấy rằng thời gian để tiêu diệt hết các ký sinh trùng trong máu ngưòi bệnh sốt rét khi dùng artemesinine đã kéo dài trong khoảng 1/3 số bệnh nhân theo rõi. Nhóm bác sĩ Anh theo rõi các bệnh nhân ở Cambodia cũng tìm thấy kết quả tương tự. Theo tin của đài BBC, giáo sư Nick Day, trưởng nhóm nghiên cứu các bệnh nhiệt đới Mahidol-Oxford, điểu khiển cuộc nghiên cứu nói rằng tại Cambodia thời gian để thuốc có hiệu nghiệm dài gấp đôi so với các bệnh nhân ở Thái Lan. Giáo sư Day nói rằng đây là dấu hiệu sớm về sự phát triển kháng thuốc của ký sinh trùng vì rằng trong quá khứ thì hiện tượng kháng thuốc cũng diễn ra tương tự đối với các thứ thuốc Chloroquine và SP (sulfadoxine pyrimethamine) tại Cambodia.

Qua những kết quả trên người ta thấy rằng kể từ khi bệnh sốt rét được quan tâm nghiên cứu ở cấp toàn cầu, chưa thực sự có biện pháp nào hiệu quả lâu dài trừ tận gốc. Tuy nhiên, mới đây thì các nhà khoa học ở Inperial College London mới thông báo một khám phá ly kỳ, có thể giúp ngăn ngừa bệnh sốt rét bằng cách can thiệp vào đời sống tình dục của giống muỗi anopheles gambiae là giống muỗi truyền bệnh sốt rét ở Phi Châu. Bác sĩ Flaminia Catteruccia, trưởng nhóm nghiên cứu, cho biết rằng họ đã tìm ra rằng giống muỗi Anopheles gamibiae chỉ giao hợp một lần trong đời. Con đực sau khi phóng tinh dịch vào trong con cái thì tiết ra một “nút chặn” gồm các chất đạm protein kết lại với tinh dịch để giữ cho tinh dịch ở trong con cái cả đời, làm cho các trứng thụ tinh mà sinh ra muỗi con. Nhóm nghiên cứu này đã trong phòng thí nghiệm tìm ra cách ngăn ngừa muỗi đực không tạo được “nút chặn” và do đó cản trở sự thụ tinh - tức là sinh sản muỗi con - của muỗi cái. Họ đang tìm cách làm sao chế tạo chất thuốc này có thể phun ra trong không khí ngoài trời như một loại thuốc diệt côn trùng thông thường để ngăn ngừa muỗi đực tạo nút chặn này, từ đó ngăn ngừa sinh sản của muỗi hoang. Tuy nhiên, nếu việc này thành công thì cũng chỉ mới giúp chặn bệnh sốt rét ở Phi châu do giống muỗi Gambiae truyền đi. Bởi vì nút chặn này chỉ có ở giống Anopheles Gambiae chứ không ở các giống muỗi khác.

Tuệ Vân
(Theo các bài viết của đải BBC về bệnh sốt rét cuối tháng 12/2009)