Nét  thanh lịch của người Hà Nội không phải  là có được  trong vài năm, hay vài chục năm.  Mà  nó được  bảo tồn, và vun đắp từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Tiếc thay !  cái phong cách  của Hà Thành thanh lịch ngày nay đã không còn nữa.  Những  người  xa Hà Nội,  háo hức trở về, đều thở dài thất vọng !: Từ hoàn cảnh tới con người đều thay đổi với  thời gian,  không còn dấu tích gì của  đất ngàn năm văn vật khi  xưa.

Ta đã về đây, bao  nhớ thương

Thềm xưa, quê cũ, lá sân trường

Biệt ly từ độ xuân còn thắm

Tóc trắng quay về,  da vấn vương

Ta đã về thăm nơi dấu yêu

Người xưa, cảnh  cũ, nhớ bao nhiêu

Tang thương nửa giấc, tàn mộng đẹp

Tan nát lòng ai,  lạnh gío chiều !   (1)

XHCN tai hại quá !  Đã… giết chết Hà Thành thanh lich trong một thời gian chỉ có mấy chục năm  trời  Người ta nói nhà cửa phố xá cũ kỹ, tróc  sơn, bạc màu là vì hoàn cảnh chiến tranh khổ cực, nghèo đói. Ăn còn phải trôn bo bo, mì sợi,  thì làm sao lo được quét vôi với sơn nhà.  Nhưng ngày nay, đất nước  thanh bình đã  36 năm, tại  sao phố xá, nhà cửa  vẫn  chưa được chỉnh trang  nhỉ ?  Ăn ở thì chen chúc nhau: 6, 7 gia đình ở chung trong một căn nhà.  Mỗi gia đình ở 1 phóng vừa làm phòng khách, phòng ăn, phòng ngủ, có khi còn nấu bếp nữa.  Vào thăm một căn nhà, không biết nên ngồi chỗ nào vì quần áo đồ đạc ngổn ngang.  Mùi dầu mỡ  còn vất vưởng  trong không khí.  Ấy là chưa kể  3, 4 gia đình phải dùng chung 1 nhà vệ sinh.  Cái cảnh  gấu ó, gây gổ làm sao mà tránh khỏi..

Về Hà Nội, cái ấn tượng đầu tiên của du khách  là người ở đâu ra mà nhiều thế ?  Trên các dường phố chính như Hàng Đào, Hàng Gai, Hàng Ngang, Hàng Bồ, Hàng Bạc, Hàng Buồm thì vỉa hè cũng là  những  cửa hàng thương mại.  Khách bộ hành phải chật vật, len lỏi  trên lối đi . đầy những người.    Người đụng với người,, và  tạo cơ hội cho  bọn móc túi, rạch bóp làm ăn.   Mua bán ở Hà Nội cũng khó  lắm,  người bán hàng không bao giờ ra  gía thực, mà nói cao vút lên 9 tầng mây xanh để cho khách hàng trả giá từ từ. Về phần khách hàng, phải vận dụng hết trí xét đoán để  tìm gía cả  thích hợp. Mà cả khi mua hang thì cũng không phải là điều đăc thù riên của VN. Nhưng cái khác ở VN xã hôi chủ nghĩa là nếu trả cao quá, thì sẽ mua hớ, mà trả thấp quá sẽ bị người bán  lườm nguýt , hoặc trả lời bằng những lời nhát gừng, xiên xỏ. Nếu lỡ hỏi gía rồi mà  bỏ đi, thì sẽ bị người bán kêu dựt ngược.  Không chịu trở lại thì người bán sẽ  không nề hà gì giữa đám đông, mà  tặng cho những lời  tục tĩu , hoặc cho những món ăn….khó nuốt.

Cái khổ nhất của khách du lịch về  VN là vấn đề cầu tiêu.  Ngay tại những nơi có tiêu chuẩn quốc tế cao như phi trương Nội Bài thì cầu tiêu cũng chưa được chỉnh trang và còn có mùi hôi hám.  Nhiều nơi công cộng như các phòng triển lãm, chợ búa, cầu tiêu  vẫn còn giữ kiểu cổ, và khách dùng nhà vệ sinh xong đều phải tự múc nước xối từ cái chum dựng nước  cạnh đó. Trong khi đó mùi hôi nồng nặc làm người ta phải nín thở.

Bước vào tiệm ăn, thì có cảnh tự động xả rác xuống nền nhà.  Ăn xong, nhả xương ra là vứt xuống đất.  Giấy chùi tay, lau miệng  xong cũng vứt xuống đất,, bất cứ thứ gì không dùng đều được thẳng tay vứt xuống đất.  Ai cũng làm như vậy, nên chẳng có ai phê bình ai, mà chủ quán cũng chẳng than phiền. Vấn đề xả rác không phải chỉ ỏ tiệm ăn, mà ngay trên hè phố, những nơi công cộng như rạp hát, công viên, nơi có mặt khách ngoại quốc.  Cắn hạt dưa, ăn kẹo, nhả bã mía thẳng tay vứt xuống đường phố.  Nhiều khi còn khạc đàm, hì mũi.  Thấy mà phát khiếp. 

Một cảnh hay ho khác là …đái bậy.  Đối với người VN, chỗ nào thuận tiên thì chỗ đó là nhà vệ sinh.  Nơi được chiếu cố nhiều nhất là các công viên, các nơi vắng người qua lại.  Phụ nữ cũng không nề hà mà  sánh vai với nam giới để đòi bằng được”nam nữ bình quyề” về vấn đề này.

Sau đó là vấn đề ngôn ngữ.  Dân VN thích dùng chữ lóng để nói chuyện, ngay cả khi có mặt những người khách  lạ .  Còn văng tục,  thì là lời nói từ cửa miệng.  Tôi còn  nhớ lần về  chơi  VN, cô em họ dẫn tôi đi ăn phở Tư Lùn mà cô quảng cáo là ngon nhất Hà Nội.  Tiệm  phở ở trong hẻm, bày mấy cái bàn thấp lè  tè trên vỉa hè cho thực khách ngồi.  Anh bồi bàn chỉ cho tôi một bàn trên vỉa hè.  Nhìn thấy rác rưởi ngập ngụa dưới đất, tôi ngần ngại thì anh bồi bàn dục dã: “chị không ngồi vào, có  người khác tới ngồi là chị …. đéo có bàn đâu !”.  Tôi giận quá, tính bỏ đi nhưng cô em họ kéo lại và bảo rằng: “ở đây, bây giờ nói năng như vậy là bình thường, tại chị chưa quen đấy thôi.”.

Người ta bảo những người Ha Nội bây giờ là những người tứ xứ dọn về, còn trai thanh, gái lịch của Hà thành năm nao thì nay  đã lang bạt khắp  chân trời góc biển,  sau  những đợt  đấu tranh giai cấp, “đào tân gốc tróc tận rễ trí phú điạ hào “. Những người còn ở lại thì cũng hoà nhập, ăn nói hành xử như như những con người mới xã hôi chủ nghĩa của “bác và đảng” để yên thân.

Ôi !  Hà Nội ngày nay,  đã phụ lòng mong  đợi của  những người con xa xứ, vượt ngàn trùng trở về  để mong  tìm lại được chút  dư âm của Hà Nội thanh lịch năm nào.

Hà Nội nơi đâu em biết không ?

Ta như Lưu  Nguyễn ngẩn ngơ lòng

Nửa kiếp phù sinh còn ôm mộng

Mười phương trần thế nhớ mênh  mông

Hà nội hôm nay đã đổi đời

Chẳng còn Hà Nội thủa năm mươi

Nhưng sao ta vẫn hoài nhung nhớ

Vẫn tiếc thương và vẫn ngậm ngùi   (1)

(1) Thơ Nhã ý

Đan tâm

1/10